This article discusses how, in contemporary Dutch and Flemish culture, the ritual-musical appropriations of Psalms in extra-ecclesial settings are challenged by the longer history of appropriating Psalms. Analyses of qualitative empirical research show that this history appears to challenge contemporary Psalm performances to address God, to perform Psalms collectively, and to contemplate life through these Psalms. Contemporary Psalm performances, thus, both continue the history of appropriating Psalms and are critiqued by this history. Evaluating the research results, we conclude that current appropriations tend to wipe away the Psalms’ ambiguity concerning images of God, the relationship between individual and community, and between hope and despair.
Read the article here.
In vorige artikelen heb ik telkens de intenties en acties van toe-eigenaars als uitgangspunt genomen. Zij transformeren psalmzang volgens hun idealen en wereldbeelden, beïnvloed door hun herinneringen en (religieuze) achtergrond. Verschillende keren bleek echter al dat hun toe-eigening zich niet altijd voegt naar hun aanvankelijke intenties. Ze ervaren dat het feit dat ze een psálm toe-eigenen iets van ze vraagt, en ze verhouden zich vervolgens tot die ervaring. Eigenschappen van eerdere ritueel-muzikale toe-eigeningen dagen hen als het ware uit om bepaalde accenten te leggen in hun toe-eigening van psalmen.
Ik stel ik dit artikel daarom de vraag: Hoe worden hedendaagse ritueel-muzikale toe-eigeningen van psalmen in de Nederlandse en Vlaamse cultuur uitgedaagd door de toe-eigeningsgeschiedenis van psalmen, tegen de achtergrond van de ‘transfer’ en transformatie van religie? Ik laat zien dat dat op drie manieren gebeurt, alsof toeëigenaars drie vragen wordt gesteld als zij psalmen toe-eigenen: (1) hoe zal je je in je toe-eigening tot God richten, (2) hoe zal je de psalmen gezamenlijk uitvoeren, en (3) hoe zal je het leven contempleren?
Ik heb de plekken in mijn onderzoeksdata geanalyseerd waar bleek dat toe-eigenaars zélf blijk geven van de ervaring dat ze zich tot de geschiedenis van psalmzang zouden moeten verhouden op een bepaalde manier. Vervolgens heb ik deze thema’s geïnterpreteerd met academische literatuur over de receptiegeschiedenis van psalmen, waaruit bleek dat het alle drie heel gangbare thema’s zijn in de toe-eigeningsgeschiedenis van psalmen – kort gezegd: het zingen tot God, het samen zingen van psalmen, en psalmzang als meditatieve oefening om te reflecteren op het leven (de eigen existentie en vragen over wat het betekent om ‘goed’ samen te leven). Wat dat betreft klinken in de ritueel-muzikale toe-eigeningen van psalmen echo’s van oudere tradities van psalmzang.
Tegelijk weerspiegelen de toe-eigeningen de hedendaagse cultuur die gekenmerkt wordt door expressief individualisme, (religieuze) diversiteit, de erfgoedisering van religie en publiek bewustzijn van (en debat over) crises wereldwijd. Op die manier weten toe-eigenaars het psalmzingen relevant te maken in de hedendaagse culturele context. Ze maken ruimte voor deelnemers om hun individuele authenticiteit te uiten, voor de (religieuze) diversiteit van uitvoerenden en andere deelnemers, ze maken psalmen relevant door ze (onder meer) als cultureel erfgoed neer te zetten, en ze appelleren aan een breed gevoel dat psychologische, politieke, ecologische en andere crises om collectieve reflectie vragen.
Echter, bij het evalueren van de toe-eigeningen constateer ik tegelijk dat de drie ‘uitdagingen’ (zie boven) gelaagder en genuanceerder geadresseerd hadden kunnen worden; dat de toe-eigeningsgeschiedenis van psalmen de bestudeerde toe-eigeningen uitdaagt om verder te gaan in het exploreren van de complexiteit van het adresseren van God, van collectieve uitvoering van psalmen, en van existentiële contemplatie. Dat zou allereerst de toe-eigeningen nog relevanter gemaakt hebben in de hedendaagse geïndividualiseerde, diverse en geseculariseerde cultuur, en daarnaast nóg meer rechtgedaan hebben aan de toe-eigeningsgeschiedenis van psalmen.
Henk Vogel, Mirella Klomp, and Marcel Barnard. “When Psalms Talk Back: How the Appropriation History of Psalms Challenges Contemporary Ritual-Musical Appropriations. Studia Liturgica (2024), DOI: 10.1177/00393207241270535.
Henk Vogel 