This article discusses the role of biographical memory in three contemporary ritual-musical appropriations of the psalms in Dutch and Flemish contexts. We observe that, in performances of psalms, participants (intend to) either forget or recall different biographical memories. Nostalgic narratives of religious, cultural and individual change and continuity inform both the way that they interpret their experiences of these psalm performances, and their motivations for attempting to forget or recall particular memories related to the psalms. By using the notion of sacrality — that which is set apart, non-ordinary — we show that particular non-negotiable desires and non-ordinary experiences recur multiple times in these nostalgic narratives. Analysis of these desires and experiences leads us to conclude that contemplative experiences are desired by many, but experienced by only a few. We suggest the combination of Aleida Assmann’s theory of forgetting and remembering with the notions of nostalgia and sacrality as a way to successfully overcome the unproductive dichotomy between religious and cultural heritage.
Read the article here.
In deze publicatie bespreken we welke rol biografische herinnering speelt in de tegenwoordige ritueel-muzikale toe-eigening van psalmen in Nederland en Vlaanderen, meer specifiek in drie casus: 150 Psalms, Psalm 151 en Poesia Divina. We observeren dat de toe-eigening mede bepaald wordt door de biografische herinneringen van deelnemers in psalmuitvoeringen (zowel ‘makers’ als publiek), en dat zij (hun) herinneringen bewust selecteren en transformeren. Het bewust willen herinneren en vergeten hangt samen met hoe die personen zichzelf beschouwen in relatie tot de wereld, in verleden, heden en toekomst. We hebben dat ‘nostalgische narratieven’ genoemd. Een zelfbeeld als ex-gelovige beïnvloedt bijvoorbeeld hoe ze een psalm willen uitvoeren of interpreteren – dat noemen we actief herinneren. Andersom gebeurt het ook: herinneringen die in een uitvoering niet-intentioneel opgeroepen worden – die zich maar zo aan hen opdringen (passief herinneren) – kunnen een verandering in hun zelf- of wereldbeeld (hun nostalgische narratieven) teweegbrengen. Bijvoorbeeld: “Ik dacht dat die vrome psalmen me persoonlijk niet zoveel te zeggen hadden, maar ze blijken psychologischer veel dichter bij me te staan dan ik dacht – blijkbaar heeft dat kerkelijk verleden me toch nog iets te zeggen.”
Om te onderscheiden wat in al die individuele verhalen kernachtige elementen zijn, hebben we de notie van sacraliteit gebruikt. Welke waarden zijn onbespreekbaar (‘non-negotiable’) in het actief herinneren van klinkende psalmen? En welke ervaringen zijn bijzonder of zelfs transformatief (‘non-ordinary’) in het passief herinneren van klinkende psalmen? Door naar de terugkerende ‘sacrale’ motieven en ervaringen te kijken, concluderen we onder meer dat velen een meer ‘contemplatieve’ uitvoering van psalmen nastreven dan ze zich herinneren van eerdere uitvoeringen, maar dat dat slechts bij enkelen uiteindelijk ook ‘lukt’.
We stellen voor dat de noties van nostalgie en sacraliteit behulpzaam zijn om het weinig behulpzame onderscheid tussen ‘religieus’ en ‘cultureel’ erfgoed te ontstijgen. ‘Religieuze’ en andere motieven en ervaringen lopen vaak dwars door elkaar heen en overlappen. Herinneringen aan psalmen in familiesfeer, kerken, scholen, concertzalen, theaters, etc. etc. doen allemaal mee: als ‘materiaal’ om nieuwe psalmuitvoeringen mee vorm te geven, en als ongenode gast die onverwachts oude betekenissen opnieuw inbrengt.
Henk Vogel, Mirella Klomp, and Marcel Barnard. “A psalm is always a memory: Nostalgia and sacrality in contemporary ritual-musical appropriations of the Psalms.” Memory Studies (2023), DOI: 10.1177/17506980231184567
Henk Vogel 